Αγαπητοί μου αδελφοί,

Η σημερινή ευαγγελική περικοπή αφορά στη μνήμη του Ευαγγελιστή Ματθαίου. Μας φέρνει μπροστά σε ένα γεγονός που μοιάζει απλό, μα είναι βαθύ σαν άβυσσος ελέους. Ο Χριστός περνά και βλέπει έναν άνθρωπο καθισμένο στο τελωνείο, τον Ματθαίο, και του λέει μόνο δύο λόγια: «Ἀκολούθει μοι». Και ο Ματθαίος, χωρίς δισταγμό, χωρίς λόγια, «ἀναστὰς ἠκολούθησεν αὐτῷ».

Μέσα σε αυτή τη μικρή σκηνή κρύβεται ολόκληρο το μυστήριο της θείας αγάπης. Ο Χριστός δεν προσπερνά, δεν αποστρέφεται, δεν υπολογίζει το παρελθόν. Βλέπει βαθιά στην καρδιά του ανθρώπου, εκεί όπου υπάρχει μια κρυφή καλλιέργεια, μια σπίθα φωτός. Και μ’ ένα βλέμμα γεμάτο κατανόηση και πρόσκληση, ξυπνά μέσα στον Ματθαίο την επιθυμία της νέας ζωής.

Ο άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος λέγει: «Οὐδὲν οὕτως ἐλκύει τὸν Θεὸν ὡς ψυχὴν ταπεινὴν καὶ προθύμως ὑπακοῦσαν».

Ο Κύριος καλεί, κι ο άνθρωπος, μόλις ακούσει τη φωνή Του, σηκώνεται. Δεν χρειάζεται συζητήσεις, επιχειρήματα, αποδείξεις. Μόνο ένα βλέμμα πίστεως και μια καρδιά που δέχεται τη χάρη. Ο Χριστός δεν ψάχνει για τέλειους ανθρώπους, αλλά για καρδιές που θέλουν να αγαπήσουν ξανά. Ο Χριστός δεν καλεί Αγίους, αλλά μας κάνει Αγίους. Αυτό ακριβώς συμβαίνει εδώ. Ο Ματθαίος, τελώνης και περιφρονημένος, γίνεται από εκείνη τη στιγμή μαθητής του Θεού. Από συλλέκτης φόρων γίνεται συλλέκτης ψυχών. Κάνει μια συμφέρουσα οικονομική συναλλαγή. Τα πωλεί όλα για να αγοράσει τον πολύτιμο θησαυρό.

Λίγο αργότερα, ο Κύριος κάθεται στο τραπέζι με τελώνες και αμαρτωλούς. Και οι Φαρισαίοι αγανακτούν: «Διατί μετὰ τῶν τελωνῶν καὶ ἁμαρτωλῶν ἐσθίει ὁ διδάσκαλος ὑμῶν»; Κι εκείνος, με εκείνη τη θεϊκή απλότητα, απαντά «Οὐ χρείαν ἔχουσιν οἱ ἰσχύοντες ἰατροῦ, ἀλλ᾽ οἱ κακῶς ἔχοντες… Πορευθέντες μάθετε τί ἐστιν· Ἔλεος θέλω καὶ οὐ θυσίαν». Αυτός ο λόγος είναι το κλειδί όλης της χριστιανικής πίστης. Ο Θεός δεν ζητά από τον άνθρωπο εξωτερικές πράξεις χωρίς καρδιά. Θέλει το έλεος, την αγάπη, τη συμπόνια.

Ο άγιος Βασίλειος ο Μέγας μάς διδάσκει: «Ἔλεος ἐστὶν ἡ καρδία τοῦ Θεοῦ· ὅπου ἔλεος, ἐκεῖ Θεός». Χωρίς έλεος, ακόμη και η πιο μεγάλη θυσία είναι άδεια. Αλλά με το έλεος, ακόμη και η πιο μικρή πράξη γίνεται θυσία ευάρεστη στον Κύριο. Ο Χριστός δεν ήρθε για να ελέγξει, αλλά για να θεραπεύσει· όχι για να καταδικάσει, αλλά για να σώσει. Όπως ο γιατρός σκύβει πάνω από τον άρρωστο με αγάπη, έτσι κι ο Κύριος σκύβει πάνω στην πληγή του ανθρώπου με έλεος. Ο άγιος Ισαάκ ο Σύρος λέγει: «Μη λες ότι ο Θεός είναι δίκαιος· πες ότι είναι ελεήμων. Γιατί αν ήταν μόνο δίκαιος, ποιος θα σωζόταν»;

Αδελφοί μου, πόσο μας συγκλονίζει αυτή η σκέψη! Εμείς, πολλές φορές, μοιάζουμε με τους Φαρισαίους: βλέπουμε τους άλλους με κατάκριση, θεωρούμε ότι είμαστε καλύτεροι, αλλά ο Χριστός μάς καλεί να σταθούμε όπως ο Ματθαίος – ταπεινά, με συναίσθηση της αδυναμίας μας. Να αναγνωρίσουμε πως έχουμε ανάγκη του Ιατρού των ψυχών και των σωμάτων.

Δεν είναι η αμαρτία που χωρίζει τον άνθρωπο από τον Θεό, αλλά η αμετανοησία. Ο Θεός μπορεί να συγχωρήσει τα πάντα, εκτός από τη σκληρή καρδιά που δεν θέλει να αλλάξει. Και γι’ αυτό ο Χριστός λέει: «Πορευθέντες μάθετε τί ἐστιν· Ἔλεος θέλω καὶ οὐ θυσίαν». Θέλει πρώτα να μάθουμε, να νιώσουμε, να καταλάβουμε τι είναι έλεος. Να το ζήσουμε.

Ας κοιτάξουμε μέσα μας: Πόσο εύκολα θυμώνουμε, πόσο δύσκολα συγχωρούμε! Πόσες φορές νηστεύουμε, προσευχόμαστε, αλλά κρατάμε μέσα μας πίκρα ή περηφάνια! Αυτές είναι οι «θυσίες χωρίς έλεος». Ο Θεός, όμως, περιμένει κάτι άλλο: τη θυσία της καρδιάς. Όπως λέγει ο Ψαλμωδός: «Θυσία τῷ Θεῷ πνεῦμα συντετριμμένον· καρδίαν συντετριμμένην καὶ τεταπεινωμένην, ὁ Θεὸς οὐκ ἐξουδενώσει».

Να Τον πλησιάσουμε, λοιπόν, όχι με περηφάνια, αλλά με ταπείνωση· όχι με κατάκριση, αλλά με συμπάθεια· όχι με αλαζονεία, αλλά με δάκρυ ελέους. Τότε θα ακούσουμε κι εμείς τη φωνή του Κυρίου, που απευθύνθηκε κάποτε στον τελώνη Ματθαίο: «Ἀκολούθει μοι».

Και τότε, όπως κι εκείνος, θα σηκωθούμε — θα αφήσουμε πίσω μας το παλιό τελωνείο των παθών και θα Τον ακολουθήσουμε στον δρόμο της νέας ζωής, του φωτός και της αγάπης.

Αμήν.  π.Παντ.Κρ.

Εκ της Ιεράς Μητροπόλεως

Όταν ο άνθρωπος απομακρύνθηκε από τον Θεό έχασε κάθε ελπίδα και πίστη και βίωσε τον μεταφυσικό φόβο και το υπαρξιακό κενό. Τότε θέλοντας να αναπληρώσει την πίστη και την ελπίδα σε κάτι ανώτερο, το οποίο θα τον στήριζε και θα του έδινε αίσθηση αυτοπεποίθησης και αυτοδυναμίας για να αντιμετωπίσει τις προκλήσεις της ζωής και τον φόβο του θανάτου, πίστεψε στην δική του παντοδυναμία και θεοποίησε την λογική του. Για τον άνθρωπο όλα έχουν όρια και ότι ξεπερνάει την αντίληψή του και την ορθή λογική το θεωρεί ανοησία . Έτσι λοιπόν έχασε την ελπίδα του και έπεσε σε κατάθλιψη και απελπισία. Η υπερηφάνεια γεννάει την θλίψη και την απελπισία. Και αυτή η ελπίδα, η προσδοκία για λύτρωση και υπέρβαση έχει στον πεπερασμένο ανθρώπινο νου τα όρια της.

Η Εκκλησία μας, με τη σοφία της, τοποθετεί στην αρχή του χειμώνα ευαγγελικές περικοπές οι οποίες μιλούν για τον πλούτο, τη φτώχεια και την ευθύνη του ανθρώπου απέναντι στον συνάνθρωπο. Θέλει να μας θυμίσει πως ο χειμώνας είναι βαρύς, κυρίως για όσους στερούνται τα απαραίτητα: τους φτωχούς, τους άρρωστους, τους ανήμπορους και τους μοναχικούς. Μας καλεί να ζεστάνουμε με την αγάπη μας τις καρδιές τους και να κάνουμε πράξη το Ευαγγέλιο της ελεημοσύνης.

Η σημερινή παραβολή μάς δείχνει δύο αντίθετους ανθρώπους. Ο πλούσιος ζει μέσα στην πολυτέλεια, με καθημερινές απολαύσεις και εγωιστική αυτάρκεια. Δεν βλέπει πέρα από το τραπέζι του, δεν αντικρίζει τον φτωχό που πονά δίπλα του. Ο Λάζαρος, εξαντλημένος, γεμάτος πληγές, περιμένει να χορτάσει από τα ψίχουλα του πλουσίου και έχει για συντροφιά του μόνο τα σκυλιά. Ο πλούσιος δεν τον προσέχει. Ο Λάζαρος, όμως, υπομένει σιωπηλά με πίστη στον Θεό.

Και οι δύο πεθαίνουν, γιατί ο θάνατος δεν κάνει διακρίσεις. Ο Λάζαρος μεταφέρεται από τους Αγγέλους στους κόλπους του Αβραάμ, ενώ ο πλούσιος βρίσκεται σε τόπο οδύνης και τύψεων. Εκεί αντιλαμβάνεται το χάσμα που τον χωρίζει από τον Θεό και τον αδελφό του – ένα χάσμα που ο ίδιος έχτισε με τη σκληρότητα και την αδιαφορία του.

Αυτό το χάσμα δεν είναι μόνο μεταφυσικό· είναι βαθύτατα πνευματικό και κοινωνικό. Είναι η απόσταση που χωρίζει την καρδιά του ανθρώπου από την αγάπη. Όπως διδάσκει ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος, «Δεν είναι ο πλούτος κακός, αλλά το να μην τον χρησιμοποιείς για τους φτωχούς· γιατί τα υπάρχοντά σου δεν είναι δικά σου μόνο, αλλά και εκείνων που έχουν ανάγκη». Και ο Μέγας Βασίλειος προσθέτει: «Το ψωμί που κρατάς είναι του πεινασμένου, το ρούχο που φυλάς είναι του γυμνού, το ασήμι που θάβεις είναι του φτωχού», αλλά και ο Άγιος Γρηγόριος Νύσσης μάς ελέγχει με αυστηρό λόγο: «Ποιό το όφελος αν δημιουργείς πολλούς φτωχούς με την εκμετάλλευση και κατόπιν ανακουφίζεις έναν με την ελεημοσύνη; Αν δεν υπήρχε το πλήθος των εκμεταλλευτών, δεν θα υπήρχε το πλήθος των εξαθλιωμένων».

Μας θυμίζει δηλαδή ότι η ελεημοσύνη δεν είναι μόνο ατομική πράξη καλωσύνης, αλλά και κοινωνική ευθύνη. Δεν αρκεί να προσφέρουμε κάτι περιστασιακά, αν την ίδια ώρα η ζωή μας, οι επιλογές μας ή οι αδικίες του κόσμου μας γεννούν νέα φτώχεια, νέα πείνα, νέα απόγνωση. Το χάσμα λοιπόν δεν είναι μόνο ανάμεσα σε δύο ανθρώπους – είναι ανάμεσα σε δύο τρόπους ζωής: στον εγωισμό και στην αγάπη, στην αυτάρκεια και στη δικαιοσύνη. Η παραβολή ειπώθηκε προς τους Φαρισαίους, που θεωρούσαν τον πλούτο τους σημείο θεϊκής εύνοιας και τη φτώχεια τιμωρία για τις αμαρτίες. Ο Χριστός ανατρέπει αυτή τη νοοτροπία: ο Θεός βλέπει την καρδιά, όχι την εξωτερική επιφάνεια. Δεν σώζει η δύναμη, αλλά η ταπείνωση· όχι η ευημερία, αλλά η αγάπη. Ο πλούσιος καταδικάστηκε όχι για τον πλούτο του, αλλά για την απροθυμία του να αγαπήσει. Ο Λάζαρος σώθηκε όχι για τη φτώχεια του, αλλά για την υπομονή και την εμπιστοσύνη του στον Θεό.

Αδελφοί μου, ο πλησίον μας δεν είναι ένα αφηρημένο κοινωνικό ζήτημα· είναι ο ίδιος ο Χριστός που περιμένει στη γωνιά του δρόμου, στο σπίτι του ασθενή, στο βλέμμα του πεινασμένου. Ας γεφυρώσουμε το χάσμα που υψώθηκε ανάμεσά μας με την ελεημοσύνη, τη δικαιοσύνη και την αγάπη. Γιατί ο παράδεισος και η κόλαση αρχίζουν από εδώ – μέσα στην καρδιά του καθενός μας. Αμήν. π.Παντ.Κρ.

Εκ της Ιεράς Μητροπόλεως

Αδελφοί μου αγαπητοί,

Η σημερινή ευαγγελική περικοπή μας παρουσιάζει τον Κύριο να πορεύεται στη χώρα των Γαδαρηνών και να συναντά έναν άνθρωπο ταλαίπωρο, δαιμονισμένο, απομονωμένο από τους συνανθρώπους του, που κατοικούσε «ἐν τοῖς μνήμασιν» και «ἦν γυμνός». Ένα ον εξαθλιωμένο, εικόνα τραγική της ανθρώπινης φύσεως, όταν απομακρυνθεί από τον Θεό.

Ο Χριστός πορεύεται σε μια μικρή πόλη, την Ναΐν, απαρατήρητος ίσως από πολλούς. Εκεί, στην πύλη της Ναΐν, συναντώνται δύο πομπές· η πομπή της ζωής που έρχεται, και η πομπή του θανάτου που εξέρχεται. Ο Ερχόμενος Ζωοδότης και ο εξερχόμενος νεκρός. Η συνάντηση αυτή είναι ο πυρήνας της σωτηριολογίας μας· η ζωή συναντά τον θάνατο, και ο θάνατος νικιέται. Η χήρα της Ναΐν είναι η ανθρωπότητα ολόκληρη· η πληγωμένη, η άτεκνη, η μόνη. Ο θάνατος του μονογενούς υιού της εκφράζει την απώλεια, την απελπισία, το αδιέξοδο κάθε καρδιάς, η οποία βλέπει τον έσχατο εχθρό να κυριαρχεί. Κι όμως, ο Χριστός στέκεται μπροστά της, συγκινείται βαθιά· «και εσπλαγχνίσθη επ’ αυτή». Δεν την κρίνει για τα δάκρυά της, δεν την ελέγχει για έλλειψη πίστης. Αντιθέτως, συμμετέχει στη θλίψη της· ο Θεός των ουρανών σπλαγχνίζεται το πλάσμα Του.